Kodi munayamba mwaganizapo za komwe moyo wanu wa digito umakhala? Timadina mafoni athu kuti tilipire khofi, kuyika zithunzi, kulembetsa makhadi a ngongole, ndikungoganiza kuti zambiri zathu zachinsinsi zimasowa kukhala mtambo wamatsenga komanso wotetezeka kwambiri. Koma mtambo si matsenga. Ndi gulu la ma seva enieni omwe ali m'nyumba zazikulu zosungiramo zinthu zoziziritsa mpweya padziko lonse lapansi. Ndipo kutengera komwe ma seva amenewo ali, malamulo osiyana kwambiri amagwira ntchito pazidziwitso zanu zaumwini.
Izi zikuyambitsa mkangano waukulu m'dziko la zaukadaulo wazachuma, zomwe zikubweretsa lingaliro lotchedwa "ulamuliro wa data".
Tiyeni tifotokoze mwachidule mawu amenewo, chifukwa akumveka ngati ovuta kwambiri kuposa momwe alili. Ulamuliro wa deta umatanthauza kuti chidziwitso cha digito chimayang'aniridwa ndi malamulo a dziko, boma, kapena dziko lodziyimira pawokha komwe chimasungidwa. Ngati deta yanu ya banki ili pa seva ku Europe, malamulo a zachinsinsi ku Europe amateteza. Ngati ili ku United States, malamulo aku US amagwira ntchito. Kwa nthawi yayitali, makampani akuluakulu aukadaulo amangotaya deta yathu kulikonse komwe malo a seva anali otsika mtengo. Koma anthu potsiriza akudzuka. Tikufuna kudziwa bwino omwe ali ndi mwayi wopeza zinthu zathu, makamaka pankhani ya maakaunti athu aku banki, mbiri yathu ya ngongole, ndi umunthu wathu.
Ukadaulo wazachuma, kapena fintech, wapangitsa miyoyo yathu kukhala yosavuta kwambiri. Mutha kugawa bilu ya chakudya chamadzulo, kugula masheya, kapena kuvomerezedwa kuti mugule ngongole ya nyumba mutakhala pa sofa yanu mutavala mathalauza ovala thukuta. Koma zonsezi zimabwera ndi chandamale chachikulu kumbuyo kwake. Akuba nthawi zonse akuyesera kulowa mu machitidwe awa. Chifukwa cha izi, makampani a fintech ayenera kumanga malo osungiramo zinthu a digito omwe sali ndi zipolopolo.
Tsopano, tangoganizani kuyesa kumanga malo osungira zipolopolo kuti agwiritsidwe ntchito m'misika yapadera kwambiri—madera omwe amagwira ntchito motsatira malamulo ndi chikhalidwe chosiyana kwambiri. Si ntchito yongokopa ndi kuyika. Muyenera kumanga zomangamanga zomwe mwasankha komanso zotetezeka kwambiri kuyambira pachiyambi.
Tikamalankhula za misika yapadera m'malo azachuma, sitikungolankhula za mapulogalamu okonzekera bajeti ya ana aku koleji kapena mapulogalamu amisonkho kwa opanga zithunzi odziyimira pawokha. Tikulankhula za mabungwe ovomerezeka, monga mafuko aku America. Mayiko odziyimira pawokha awa ali ndi maboma awo odziwika, malamulo awo, ndi chuma chawo. Kwa zaka makumi ambiri, mabanki achikhalidwe komanso otchuka sananyalanyaze kapena kunyalanyaza kwambiri madera awa. Chifukwa cha kusiyana kwa mbiri yakale kumeneku, mafuko ambiri adzitengera okha, kumanga njira zawozawo zachuma kuti athandize anthu awo ndikulimbikitsa kukula kwachuma cha m'deralo.
Koma dziko lodzilamulira likamayendetsa ntchito zachuma, funso lalikulu limabuka: kodi mapepala a digito amapita kuti? Sangoponyedwa mu seva yamakampani yokhazikika pakati pa dziko lonselo. Zimenezo zimalepheretsa cholinga chokhala bungwe lodzilamulira. Deta iyenera kukhala pansi pa ulamuliro wa fukolo.
Apa ndi pomwe kusagwirizana kwa zachuma ndi ukadaulo wapadera kumakhala kosangalatsa kwambiri. Kuti malire awo a digito akhale otetezeka monga momwe alili, madera akumidzi akuyika ndalama zambiri mu zomangamanga za fintech zomwe zasinthidwa. Akukhazikitsa malo awoawo osungira deta, kukhazikitsa miyezo yokhwima kwambiri yobisa, ndikupanga nsanja zobwereketsa zomwe zimagwirizana makamaka ndi zenizeni zachuma za anthu ammudzi mwawo. Chitsanzo chabwino cha kayendetsedwe kameneka ndi kupezeka kwa ngongole za mafuko , zomwe zimapereka njira zofunika kwambiri zachuma komanso zopezeka mosavuta pomwe zikugwira ntchito motsatira malamulo a mafuko. Kuti machitidwe azachuma awa agwire ntchito ndikumanga chidaliro, zomangamanga za digito ziyenera kukhala zolimba. Zimaonetsetsa kuti tsatanetsatane wa zachuma wa obwereka ukhalebe pansi pa ulamuliro wa fuko, wotetezeka ku kusokonezedwa ndi anthu akunja.
Ndiye, kodi mumamanga bwanji ukadaulo wapadera chonchi? Zimafunika kuphatikiza mwanzeru zida zolemera ndi mapulogalamu osinthidwa. Choyamba, muyenera kuyika ma seva pamalo odziyimira pawokha. Ndi sitepe yoyamba. Kenako, mumabweretsa akatswiri apamwamba achitetezo cha pa intaneti kuti apange ma firewall ndi ma protocol obisa omwe amafanana ndi omwe mungawone pa Wall Street. Pomaliza, opanga mapulogalamu ayenera kulemba pulogalamuyo kuti izimvetsetsa ndikutsatira malamulo enieni a dziko lodziyimira pawokha.
Ndi ntchito yaikulu, ndipo sizichitika mwadzidzidzi. Koma phindu lake ndi lofunika kwambiri. Chomwe mumapeza pamapeto pake ndi dongosolo lazachuma lomwe silimangokhala lotetezeka kwambiri komanso lolemekeza kwambiri anthu omwe linapangidwa kuti liwatumikire.
Pamene tikuyang'ana tsogolo la ndalama, n'zoonekeratu kuti njira imodzi yogwiritsira ntchito ukadaulo wazachuma sidzachepetsanso. Anthu amafuna kugwiritsa ntchito pulogalamu mosavuta, ndithudi, koma amafunanso chitetezo ndi machitidwe omwe amalemekeza malamulo awo am'deralo. Mwa kuyang'ana kwambiri zomangamanga zapafupi komanso zotetezeka, makampani a fintech sakungoteteza manambala pazenera. Akupatsa madera apadera zida zomwe amafunikira kuti azitha kulamulira tsogolo lawo la digito ndi zachuma.
